Camera có AI không thay được người bảo vệ, nhưng nó thay đổi phần lớn thời gian của người bảo vệ: bớt ngồi nhìn màn hình, bớt đi tuần không mục đích, nhiều hơn phần xác minh, xử lý và giao tiếp. Ai làm nghề này lâu sẽ thấy đúng điều đó ở những toà nhà vừa nâng cấp hệ thống: số người trên mỗi ca có thể giữ nguyên hoặc giảm, còn đầu việc thì đổi hẳn.
Bài này dành cho người đang làm bảo vệ toà nhà, đội trưởng bảo vệ, chủ công ty dịch vụ bảo vệ quy mô nhỏ và cả ban quản lý đang cân nhắc có nên cắt bớt người khi lắp camera thông minh. Thay vì hỏi chung chung máy có cướp việc không, bài đi qua từng đầu việc cụ thể của một ca trực, xem việc nào máy làm tốt, việc nào máy làm dở, và việc nào chỉ con người làm được.
Tách ca trực thành từng đầu việc rồi mới hỏi máy làm được gì
Một ca trực ở chung cư hay văn phòng thường gồm những đầu việc dưới đây. Đánh giá theo ba mức: máy làm tốt, máy hỗ trợ được một phần, và gần như chỉ người làm được.
| Đầu việc | Camera và phần mềm AI | Người bảo vệ |
|---|---|---|
| Phát hiện người lạ vào khu vực cấm ban đêm | Làm tốt nếu vùng cảnh báo được vẽ đúng và ánh sáng đủ; không mệt, không ngủ gật | Xác minh cảnh báo, quyết định ra kiểm tra hay báo lên |
| Ghi nhận xe ra vào hầm | Đọc biển số khá chính xác khi biển sạch, đèn tốt | Xử lý xe không đăng ký, xe biển bẩn, khách quên thẻ |
| Đếm người, phát hiện tụ tập đông bất thường | Làm được, nhưng hay báo nhầm vào giờ tan tầm | Phân biệt cư dân đi họp với sự cố thật |
| Hướng dẫn khách, nhận đồ gửi, trả lời câu hỏi | Gần như không | Phần việc chính, cần thái độ và trí nhớ về người |
| Can ngăn cãi vã, trấn an người hoảng loạn | Không | Chỉ người làm được, cần kỹ năng giảm căng thẳng |
| Sơ tán khi có báo cháy | Báo động sớm, khoanh vùng camera có khói | Mở lối thoát, hỗ trợ người già, trẻ em, người khuyết tật |
| Ghi sổ trực, bàn giao ca | Gợi ý danh sách sự kiện trong ca | Ghi điều máy không thấy: thái độ, lời kể, việc đã hứa với cư dân |
Nhìn bảng sẽ thấy một quy luật: máy mạnh ở phần nhìn và đếm, yếu ở phần hiểu ngữ cảnh và hành động. Phần nhìn và đếm trước đây chiếm nhiều giờ ngồi của người trực, nên khi máy nhận phần đó, người bảo vệ được kéo về phần còn lại, vốn là phần cư dân và khách cảm nhận rõ nhất.
Vì sao camera thông minh vẫn cần người đứng sau màn hình
Phần mềm phân tích hình ảnh chỉ trả lời câu hỏi có hình dáng giống người hay không, có xe đi qua vạch hay không. Nó không trả lời được người đó là ai, có quyền ở đó không, và có đang gặp nguy hiểm hay không. Một người leo qua hàng rào lúc hai giờ sáng có thể là kẻ trộm, cũng có thể là cư dân quên thẻ và ngại gọi bảo vệ. Quyết định gọi công an hay ra mở cửa là quyết định của người.
Cảnh báo của máy cũng không hoàn hảo. Mưa lớn, đèn xe quét qua, mèo chạy trên mái, túi ni lông bay đều có thể làm hệ thống báo động. Ngược lại, người mặc áo tối đứng yên trong góc thiếu sáng có thể không bị phát hiện. Hệ thống nào cũng có tỷ lệ báo nhầm và tỷ lệ bỏ sót, và người vận hành phải biết hệ thống của mình yếu ở đâu để bù vào đúng chỗ đó.
Cuối cùng là trách nhiệm. Khi có sự cố, cư dân và chủ đầu tư hỏi ai đã thấy gì, đã làm gì, lúc mấy giờ. Phần mềm chỉ để lại dữ liệu; người trực mới là người giải thích và chịu trách nhiệm về quyết định của ca. Vì vậy những nơi giảm người quá tay sau khi lắp camera AI thường phải bổ sung lại sau vài sự cố đầu tiên, khi phát hiện không ai đủ thời gian ra hiện trường.
Bốn việc cũ đang thu hẹp lại
Ngồi nhìn liên tục nhiều màn hình. Mắt người chỉ tập trung tốt vào một vài khung hình trong thời gian ngắn. Khi hệ thống tự gom các sự kiện đáng chú ý, người trực chuyển từ xem tất cả sang xem có chọn lọc. Phòng giám sát vẫn còn, nhưng cách làm việc trong phòng đổi khác.
Ghi tay biển số và giờ xe ra vào. Ở bãi xe có nhận diện biển số, việc chép tay gần như biến mất. Người bảo vệ bãi xe giờ chủ yếu xử lý ngoại lệ: thẻ mất, biển không đọc được, xe lạ đỗ chắn lối, khách đến thăm cư dân.
Đi tuần theo vòng cố định chỉ để có mặt. Tuần tra vẫn cần, nhưng tuyến tuần có thể dựa vào nơi camera không phủ, nơi hay có cảnh báo, giờ hay có sự cố. Đi tuần trở thành việc có mục tiêu thay vì đi cho đủ số vòng.
Trích xuất video thủ công mất hàng giờ. Tìm kiếm theo đặc điểm như màu áo, loại xe, khung giờ giúp rút ngắn việc tìm lại đoạn video sự cố. Người trực cần biết thao tác này, nhưng quyền trích xuất và giao dữ liệu vẫn phải theo quy định của toà nhà và ban quản lý.
Những việc mới xuất hiện và ngày càng nặng
Xác minh cảnh báo nhanh và đúng. Mỗi cảnh báo cần một quyết định trong vòng vài chục giây: bỏ qua, theo dõi tiếp, cử người ra, hay báo lên cấp trên. Đây là kỹ năng phải luyện, giống như người trực tổng đài phải phân loại cuộc gọi.
Hiểu hệ thống mình đang vận hành. Biết camera nào hay báo nhầm, vùng cảnh báo vẽ ở đâu, khi mất điện thì thiết bị nào còn chạy, khi mạng chập chờn thì cảnh báo có bị trễ không. Người bảo vệ không cần là kỹ thuật viên, nhưng phải biết báo lỗi đúng cách cho bên kỹ thuật.
Ghi chép rõ ràng để người khác dùng được. Sổ trực, báo cáo sự việc, bàn giao ca đều trở thành tài liệu đối chiếu với dữ liệu camera. Ghi mơ hồ kiểu không có gì bất thường không còn đủ; cần ghi đúng giờ, đúng vị trí, đúng việc đã làm.
Giao tiếp và giữ bình tĩnh. Khi máy đảm nhận phần nhìn, thứ còn lại để cư dân đánh giá người bảo vệ là cách nói chuyện, cách giúp đỡ và cách xử lý lúc căng thẳng. Đây là phần không phần mềm nào làm thay được trong tương lai gần.
Góc nhìn của đội trưởng và chủ công ty dịch vụ bảo vệ
Với người quản lý đội, câu hỏi thực tế không phải là cắt bao nhiêu người mà là bố trí lại người thế nào. Ví dụ giả định: một toà văn phòng mười hai tầng trước đây có hai người ngồi phòng camera và hai người đi tuần mỗi ca đêm. Sau khi có cảnh báo vùng cấm và nhận diện biển số, đội có thể chuyển thành một người trực màn hình, hai người lưu động theo cảnh báo, và một người ở sảnh. Tổng người không đổi, nhưng thời gian phản ứng với sự cố ngắn hơn.
Khi ký hợp đồng mới, nên ghi rõ trong phạm vi công việc phần nào do hệ thống đảm nhận, phần nào do người. Nếu chủ đầu tư muốn giảm người, cần thống nhất trước những khoảng trống: ai ra hiện trường khi có cảnh báo, ai mở cửa thoát hiểm khi báo cháy, ai tiếp khách giờ cao điểm. Ghi rõ các điểm này giúp tránh tranh cãi khi có sự cố.
Một điểm hay bị bỏ quên là đào tạo. Lắp hệ thống mới nhưng chỉ hướng dẫn một buổi cho người trực ca ngày thì ca đêm, ca thay thế và người mới vào sẽ không biết dùng. Nên có tài liệu ngắn, có ảnh minh hoạ màn hình đã che thông tin, và cho mỗi người tự làm thử vài cảnh báo trước khi trực một mình.
Người bảo vệ nên chuẩn bị gì trong một hai năm tới
Không ai hứa trước được nghề sẽ đi theo hướng nào ở từng nơi, nhưng có vài việc người đang làm bảo vệ có thể chuẩn bị ngay mà không tốn nhiều:
- Học thành thạo phần mềm xem camera mà nơi mình làm đang dùng: xem lại, tìm theo giờ, đánh dấu sự kiện, báo lỗi thiết bị.
- Tập viết sổ trực và báo cáo sự việc rõ ràng, đủ năm ý: thời gian, địa điểm, người liên quan, việc đã xảy ra, việc đã làm.
- Học kỹ năng sơ cứu cơ bản và phòng cháy chữa cháy qua các lớp do đơn vị có thẩm quyền tổ chức.
- Luyện kỹ năng nói chuyện với người đang bực tức, người say, người lạ cố vào, theo hướng giảm căng thẳng và giữ an toàn bản thân.
- Dùng điện thoại thông minh để tra cứu, chụp ảnh hiện trường đúng quy định, và nhờ chatbot AI giải thích những từ kỹ thuật trên phần mềm mà mình chưa hiểu.
- Giữ sức khoẻ cho ca đêm: ngủ bù, ăn uống điều độ, không lạm dụng cà phê và nước tăng lực.
Những kỹ năng này có ích ở bất kỳ nơi làm nào, kể cả nơi chưa có camera AI. Người nắm được cả hệ thống lẫn cách xử lý tình huống thường được giao vị trí trưởng ca hoặc phụ trách phòng giám sát, nhưng điều đó tuỳ từng đơn vị và không có gì đảm bảo trước.
Đừng để máy thay luôn cả trách nhiệm quan sát
Có một rủi ro ngược ít người nói: khi hệ thống báo động đủ nhiều, người trực dễ ỷ lại và chỉ phản ứng khi máy kêu. Nhưng nhiều sự cố không gây cảnh báo nào: một vòi nước rò trong hầm, một cửa thoát hiểm bị chèn mở, một người già đi lạc trong hành lang, mùi khét từ một căn hộ. Những thứ này chỉ người đi qua mới nhận ra.
Vì vậy dù có camera AI, quy trình trực vẫn nên giữ một số vòng kiểm tra bằng mắt và mũi ở những điểm cố định: phòng kỹ thuật, cửa thoát hiểm, hầm xe, sân thượng. Ghi vào sổ là đã kiểm và thấy gì, kể cả khi thấy bình thường.
Cuối cùng, nếu bạn là cư dân hay chủ doanh nghiệp đang thuê dịch vụ bảo vệ, hãy nhìn người bảo vệ như người vận hành hệ thống an ninh chứ không phải người gác cổng. Đầu tư cho họ học cách dùng công cụ mới thường đem lại nhiều an toàn hơn so với việc mua thêm một chiếc camera.
Câu hỏi thường gặp
Toà nhà lắp camera AI rồi có nên cắt bớt bảo vệ không?
Quyết định đó tuỳ quy mô và rủi ro của từng nơi. Trước khi cắt, cần liệt kê ai sẽ ra hiện trường khi có cảnh báo, ai mở lối thoát khi báo cháy, ai tiếp khách giờ cao điểm. Nếu không có câu trả lời rõ, cắt người là tạo ra khoảng trống an ninh.
Người lớn tuổi làm bảo vệ có học được phần mềm camera không?
Phần lớn thao tác hằng ngày như xem lại video, tìm theo giờ, xác nhận cảnh báo đều học được trong vài buổi nếu được hướng dẫn từng bước và có tờ ghi nhớ ngắn đặt cạnh bàn. Quan trọng là được thực hành nhiều lần trước khi trực một mình.
Camera AI có phát hiện được mọi kẻ gian không?
Không. Hệ thống có thể bỏ sót người đứng yên trong bóng tối, người đi ngoài vùng cảnh báo, hoặc người có thẻ hợp lệ nhưng làm việc sai trái. Nó cũng báo nhầm do mưa, đèn xe, động vật. Vì vậy vẫn cần người xác minh và đi kiểm tra ở những điểm quan trọng.
Bảo vệ có được tự ý trích video camera cho cư dân xem không?
Thường là không. Quyền xem và trích xuất dữ liệu camera nên theo quy định của ban quản lý, có ghi nhận ai yêu cầu, vì lý do gì. Người bảo vệ nên hướng dẫn cư dân làm đề nghị theo đúng quy trình thay vì tự mở cho xem.
Học thêm kỹ năng gì để làm bảo vệ lâu dài trong thời AI?
Nên ưu tiên dùng thành thạo phần mềm giám sát, viết sổ trực và báo cáo rõ ràng, sơ cứu và phòng cháy cơ bản, giao tiếp giảm căng thẳng. Những kỹ năng này dùng được ở mọi nơi làm, kể cả nơi chưa nâng cấp hệ thống.
Chatbot AI giúp gì được cho người làm bảo vệ?
Chatbot có thể giải thích thuật ngữ trên phần mềm, gợi ý cách sắp xếp ý trong báo cáo, luyện trước các câu nói khi gặp tình huống khó. Không nên dán vào đó tên cư dân, biển số xe, ảnh hiện trường hay thông tin nội bộ của toà nhà.